Deniz kayakçılığında güvenlik ve kurtarma

Deniz kayakçılığında güvenlik, tekneden suya düştükten sonra kendi başına veya bir eşin yardımıyla yeniden kayığa dönebilme becerisine dayanır. Yeni başlayan biri ilk adımda, kurtarma yöntemlerinin sakin suda değil, rüzgâr ve dalga varken çalıştığını bilmelidir; çünkü gerçek koşullarda süre, soğuk ve panik sonucu belirler. İkinci olarak, kullandığı teknenin ve ekipmanın bu manevralara uygun olup olmadığını kontrol etmelidir.

Bu konuda yeni başlayan biri ilk adımda neyi bilmeli?

İlk adım, kayıktan çıkış ve dönüş hareketlerini bir eğitmen gözetiminde, göğüs hizasından derin olmayan suda denemektir. Bu denemelerde amaç hız değil, sıralamayı ezberlemektir: nefesini kontrol et, kayığa tutun, gövdeni teknenin arkasına doğru çevir, ayaklarını kokpite sok, kalçanı çevirerek otur. Bu sıralama, suyun 10 °C altında olduğu günlerde bile soğuk şoku yönetmeyi kolaylaştırır.

İkinci bilgi, kurtarmanın tek bir yöntem olmadığıdır. Kendi başına çıkış, eşli kurtarma ve eskimo çevirmesi farklı koşullar için geliştirilmiştir. Yeni başlayan biri önce kendi başına çıkışı öğrenmeli, ardından bir eşle çalışmaya geçmelidir. Eşli çalışmada roller sabit değildir; her iki taraf da hem kurtaran hem kurtarılan olmayı bilmelidir.

Üçüncü bilgi, ekipmanın kurtarmayı kolaylaştıracak biçimde seçilmesidir. Kayıkta su geçirmez bölmeler, güverte üzerinde lastik ip ve bir pompa bulunması, devrilme sonrası suyu boşaltma süresini kısaltır. Pervane veya yelkenli bir tekneyle çalışan bir rehber için bu ayrıntılar farklıdır; deniz kayakçısı ise kendi teknesinin hacmini ve ağırlığını tanımalıdır. İsveççe yayımlanan Paddelbladet dergisi, deniz kayakçılığı ve deniz güvenliği konularını aynı çatı altında ele alan bir kaynak olarak, bu tür temel bilgileri düzenli biçimde işler; derginin sayfalarına deniz kayakçılığı güvenlik rehberi üzerinden ulaşılabilir.

Hangi ölçü, kural veya kontrol sonucu değiştirir?

Sonucu değiştiren en belirgin ölçü, su sıcaklığıdır. 15 °C altındaki suda kas kontrolü dakikalar içinde zayıflar; bu nedenle kurtarma denemeleri 5 dakikayı geçmeden tamamlanmalıdır. Soğuk suda nefes tutma süresi kısalır, bu da eskimo çevirmesini zorlaştırır.

İkinci ölçü, rüzgâr hızıdır. 5 m/s üzerindeki rüzgârda kayık sürekli olarak rüzgâr altına döner; kurtarma sırasında teknenin başını rüzgâra çevirmek gerekir. 8 m/s üzerinde ise eşli kurtarma bile güçleşir, çünkü iki tekne birbirinden ayrılır. Bu durumda en güvenli seçenek, kıyıya en yakın noktaya yönelmektir.

Üçüncü ölçü, dalga yüksekliğidir. 0,5 metrenin altındaki dalgada pompayla boşaltma ve kokpite giriş sırası uygulanabilir. 1 metreyi aşan dalgada ise tekne sürekli su alır; bu koşulda eşli kurtarma yerine, iki tekneyi yan yana getirip birbirine bağlamak daha güvenilirdir.

Dördüncü ölçü, teknenin su alma hacmidir. Bölmeli bir deniz kayığı devrildiğinde yalnızca kokpit su alır; bölmesiz bir kanoda ise teknenin tamamı suyla dolar. Bu fark, kurtarma süresini iki katına çıkarabilir. Bu nedenle tekne seçiminde bölme sayısı, kurtarma becerisi kadar önemlidir.

Sık yapılan hatalar nelerdir?

En sık hata, kurtarmayı yalnızca sakin havada çalışmaktır. Dalga ve rüzgâr olmadan yapılan tekrarlar, gerçek koşullarda işe yaramaz; çünkü tekne sürekli hareket eder ve elinizdeki tutamaklar kayar.

İkinci hata, jüponun (eteğin) çıkarılmasını geciktirmektir. Devrilme anında jüpon takılı kalırsa panik artar; bu nedenle jüponun ipi her zaman erişilebilir olmalı ve çıkarma hareketi refleks hâline gelmelidir.

Üçüncü hata, eşli kurtarmada teknenin başını rüzgâra çevirmemektir. Rüzgâr altına dönük bir tekneye çıkmak neredeyse imkânsızdır; kurtaran kişi önce tekneyi rüzgâra çevirmeli, sonra kurtarılan kişiyi yönlendirmelidir.

Dördüncü hata, pompayı ve yedek pagaıyı güverteye sabitlememektir. Devrilme sırasında kaybedilen bir pompa, kurtarmayı dakikalarca uzatır. Ekipmanın her parçası bir iple tekneye bağlı olmalıdır.

Beşinci hata, tura planında dönüş noktasını rüzgâr yönüne göre belirlememektir. Rüzgâr arkadan eserken dönüş kolay görünür, ancak dönüşte rüzgâr karşıdan gelirse tura süresi iki katına çıkar. Bu nedenle rota, rüzgârın yön değiştirme olasılığı hesaplanarak çizilmelidir.

Kontrol tablosu

Eşli kurtarma yöntemleri nasıl uygulanır?

Eşli kurtarmada iki temel yaklaşım vardır: T kurtarma ve yan kurtarma. T kurtarmada, kurtarılan kişi kendi teknesinin baş tarafına geçer, kurtaran kişi ise kendi teknesini devrilmiş teknenin yanına dik açıyla getirir. İki tekne T harfi oluşturacak biçimde konumlanır. Kurtaran kişi, devrilmiş teknenin başını kendi güvertesine kaldırır, suyun akmasını bekler, ardından tekneyi indirip kurtarılan kişinin kokpite girmesine yardım eder. Bu yöntem, dalga yüksekliği 0,5 metrenin altında olduğunda etkilidir.

Yan kurtarmada ise iki tekne yan yana getirilir. Kurtarılan kişi, kendi teknesinin arka güvertesine uzanır, kalçasını kokpite çevirir ve ayaklarını içeri sokar. Bu yöntem daha hızlıdır ancak teknenin su alma hacmi fazlaysa uygulanamaz. Her iki yöntemde de kurtaran kişi, kendi teknesinin dengesini korumak için ağırlığını merkezde tutmalıdır.

Eskimo çevirmesi ise tek başına kurtarmanın en gelişmiş biçimidir. Bu hareket, kalça ve gövde döndürmesiyle tekneyi yeniden doğrultmayı gerektirir. Öğrenmesi haftalar sürer ve soğuk suda nefes kontrolü olmadan denenmemelidir. Bu nedenle eskimo çevirmesi, diğer kurtarma yöntemlerinin yerini almaz; yalnızca onları tamamlar.

Sonuç

Deniz kayakçılığında güvenlik, tek bir beceriye değil, bir dizi kontrol ve alışkanlığa dayanır. Su sıcaklığı, rüzgâr hızı, dalga yüksekliği ve tekne hacmi gibi ölçüler, hangi kurtarma yönteminin uygulanacağını belirler. Yeni başlayan biri önce kendi başına çıkışı, ardından eşli kurtarmayı öğrenmeli; her iki yöntemi de rüzgârlı ve dalgalı suda tekrarlamalıdır. Ekipmanın her parçası tekneye bağlı olmalı, jüpon ipi erişilebilir tutulmalı ve tur planı rüzgâr yönüne göre yapılmalıdır. Bu alışkanlıklar, beklenmedik bir devrilmeyi kısa sürede kontrol altına alınabilir bir olaya dönüştürür.

Kaynak: smhi.se